Shloka 14
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
धमखियानेषु सर्वेषु सत्याख्याने च यद् वसु । दशेदमृक्सहस्राणि निर्मथ्यामृतमुद्भुतम्
vyāsa uvāca | dharmākhyāneṣu sarveṣu satyākhyāne ca yad vasu | daśedam ṛk-sahasrāṇi nirmathyāmṛtam adbhutam | yathā kūrma ihāṅgāni prasārya viniyacchati | evam evendriya-grāmaṃ buddhiḥ sṛṣṭvā niyacchati |
Vyāsa nói: Trong mọi truyện tích dạy Dharma và mọi ký thuật tôn vinh Chân lý, đây là kho báu tinh yếu. Đó là thứ cam lộ kỳ diệu được chưng cất bằng cách “khuấy” mười nghìn câu Ṛgveda. Như con rùa đưa các chi ra rồi lại rút vào, cũng vậy, trí (buddhi) phóng toàn thể cộng đồng các căn ra ngoài hướng về đối tượng của chúng, rồi lại chế ngự và thu nhiếp trở về—cho thấy tự chủ là cốt tủy của dharma và chân lý.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the essence of dharma and truth is inner mastery: the intellect should be able to deploy the senses when needed and withdraw them from sense-objects, like a tortoise drawing in its limbs.
Vyāsa presents a distilled ‘nectar’ of teaching—claimed as an essence extracted from vast Vedic material—and illustrates it with a vivid simile: the tortoise’s withdrawal becomes a model for disciplined control of the senses by buddhi.