Shloka 12
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
एवं पूर्वापरे काले युञ्जन्नात्मानमात्मनि । लघ्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि
vyāsa uvāca |
evaṁ pūrvāpare kāle yuñjann ātmānam ātmani |
laghvāhāro viśuddhātmā paśyaty ātmānam ātmani ||
vāyoḥ sparśo raso 'dbhyas tejasaḥ rūpam ucyate |
ākāśa-prabhavaḥ śabdo gandho bhūmi-guṇaḥ smṛtaḥ ||
Vyāsa nói: Người nào vào phần đầu và phần cuối của đêm, bền bỉ buộc cái ngã vào trong Đại Ngã—ăn uống thanh đạm và nội tâm thanh tịnh—thì sẽ chiêm kiến Đại Ngã ngay trong chính mình. Và các phẩm tính của các đại chủng được dạy như sau: xúc thuộc về gió, vị thuộc về nước, sắc (tính thấy được) thuộc về lửa; thanh sinh từ hư không, và hương được ghi nhớ là phẩm tính của đất.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Disciplined meditation supported by moderation in food and inner purity leads to direct realization of the Self; alongside this, the verse recalls the classical mapping of sensory qualities to the five great elements (sound-space, touch-air, form-fire, taste-water, smell-earth).
In Vyāsa’s instruction within Śānti Parva, the discourse shifts from practical yogic regimen (night-time practice, light diet, purified mind) to a doctrinal explanation of how perception relates to the elemental constitution of the world, reinforcing a contemplative, knowledge-oriented path.