Shloka 25
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
साद्यस्कांश्न॒ यजेद यज्ञानिष्टी श्वैवेह सर्वदा । यदैव याजिनां यज्ञादात्मनीज्या प्रवर्तते
sādyaskāṃś ca yajed yajñān iṣṭīś caiveha sarvadā | yadaiva yājināṃ yajñād ātmanījyā pravartate, atha ātmānam eva yajan ātmani rataḥ san ātmaniiva krīḍet | sarvathā ātmano 'śrayaṃ gacchet | agnihotrāgnīn ātmani samāropya samasta-saṃgraha-parigrahaṃ tyajet | sadyaḥ-sampādyān brahmayajñādīn yajñān iṣṭīś ca nityaṃ mānasam anuṣṭhāya tiṣṭhet | etat tāvat kuryād yāvat yājñikānāṃ karmamaya-yajñāt nivṛttir bhūtvā ātmayajñasya abhyāso jāyate ||
Vyāsa nói: Trong chính đời này, hãy luôn thực hành những tế lễ có thể hoàn tất ngay và các lễ iṣṭi khác nhau—cho đến khi, đối với người hành tế, sự thờ phụng Tự Ngã khởi lên thay cho tế lễ. Khi ấy, chỉ thờ Tự Ngã, an trú trong Tự Ngã, hãy tìm niềm vui nơi Tự Ngã mà thôi. Bằng mọi cách, hãy nương tựa Tự Ngã. Đặt các ngọn lửa Agnihotra vào trong Tự Ngã, hãy từ bỏ mọi tích trữ và chiếm hữu, và thường xuyên cử hành—bằng tâm niệm—Brahma-yajña cùng các tế lễ tức thời và các iṣṭi, cho đến khi quay lưng với tế lễ hành động và sự thực hành “tế lễ cho Tự Ngã” được thiết lập vững vàng.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Ritual sacrifice has value, but its mature culmination is the inward ‘sacrifice to the Self’: internalizing the sacred fires, renouncing hoarding and possessiveness, and sustaining mental worship and study until self-absorption and self-reliance become steady.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa advises a gradual shift: continue immediate rites and offerings, but when inner worship awakens, turn from action-based yajña toward contemplative self-offering, making the Self the altar, refuge, and delight.