Shloka 23
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
चतुर्थे चायुष: शेषे वानप्रस्थाश्रमं त्यजेत् । सद्यस्कारां निरूप्येष्टिं सर्ववेदसदक्षिणाम्
caturthe cāyuṣaḥ śeṣe vānaprasthāśramaṃ tyajet | sadyaskārāṃ nirūpyeṣṭiṃ sarvavedasadakṣiṇām ||
Vyāsa nói: Khi phần tư thứ tư và cũng là phần cuối của đời người còn lại, người ta nên từ bỏ giai đoạn sống rừng (vānaprastha). Sau khi sắp đặt các nghi lễ cần làm ngay và thiết lập một lễ tế kèm theo các phẩm vật cúng dường (dakṣiṇā) đúng như mọi Veda quy định, người ấy hãy bước tiếp—đánh dấu sự chuyển hóa đạo hạnh từ bổn phận gia thất và nghi lễ sang sự xuất ly trọn vẹn.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches āśrama-dharma: as life enters its final quarter, one should let go of the forest-dweller stage and, after duly completing necessary rites and Veda-sanctioned sacrificial obligations with proper gifts, move toward full renunciation and spiritual single-mindedness.
Vyāsa is laying down a normative guideline for the progression of life-stages. He describes the transition point late in life: completing remaining ritual responsibilities (including an iṣṭi with appropriate dakṣiṇā) and then abandoning vānaprastha, implying the next step toward a renunciate ideal.