Shloka 8
Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)
कर्मणा जायते प्रेत्य मूर्तिमान्ू षोडशात्मक: । विद्यया जायते नित्यमव्यक्त हाव्ययात्मकम्
bhīṣma uvāca | karmaṇā jāyate pretya mūrtimān ṣoḍaśātmakaḥ | vidyayā jāyate nityam avyaktam avyayātmakam ||
Bhīṣma nói: Do nghiệp, sau khi chết, hữu tình lại sinh ra, mang lấy một thân hữu hình được cấu thành bởi mười sáu nguyên lý. Nhưng do trí tuệ chân thật (vidyā), người ấy hằng đạt đến—tức chứng ngộ—Thực Thể vô hiển (avyakta) và bất hoại, có bản tính không thể tiêu diệt.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Actions (karma) bind the self to post-mortem rebirth in an embodied form made of the ‘sixteen principles,’ whereas liberating knowledge (vidyā/jñāna) leads to realization/attainment of the unmanifest, imperishable reality—i.e., freedom from embodied becoming.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues his discourse to Yudhishthira by contrasting two paths and outcomes: karmic continuity producing another embodied existence versus knowledge culminating in the unmanifest, undecaying principle (paramātman/brahman).