Shloka 15
Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)
विद्यामयो<न्य: पुरुषस्तात कर्ममयो5पर: । विद्धि चन्द्रमसं दर्शे सूक्ष्म्पा कलया स्थितम्
vidyāmayo 'nyaḥ puruṣas tāta karmamayo 'paraḥ | viddhi candramasaṁ darśe sūkṣmāṁ kalayā sthitam ||
Bhishma nói: “Này con, người được tạo thành bởi minh tri (tri thức) là một hạng; còn người được tạo thành bởi hành nghiệp—bị trói buộc vào hành động và quả báo—là một hạng khác. Hãy hiểu điều này qua ví dụ mặt trăng: vào đêm sóc, trăng chỉ còn như một vệt mảnh vi tế. Cũng vậy, đó là tình trạng của kẻ chấp vào nghiệp—bị buộc phải xoay vần trong vòng giảm và tăng (mất và được), thay vì an trú trong sự vững chãi do minh tri chân thật.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes two orientations of human life: one grounded in knowledge (vidyā), which tends toward inner steadiness and clarity, and another dominated by action with attachment to results (karma), which keeps a person moving through alternating states of increase and decrease—gain and loss, rise and fall.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses the listener (Yudhishthira) and uses a natural image—the moon reduced to a barely perceptible portion on the new-moon night—to illustrate how the action-bound person remains caught in fluctuating conditions, unlike the knowledge-formed person.