Shloka 14
Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)
द्न्द्ै्न यत्र बाध्यन्ते मानसेन च कर्मणा । समा: सर्वत्र मैत्राश्व॒ सर्वभूतहिते रता:
dvandvaiḥ yatra bādhyante mānasena ca karmaṇā | samāḥ sarvatra maitrāśva sarvabhūtahite ratāḥ ||
Bhishma nói: “Trong trạng thái đã chứng đắc ấy, con người không còn bị các cặp đối đãi—như vui và khổ—làm tổn hại; cũng không còn bị những cấu tạo của tâm và đà lực của nghiệp quá khứ chi phối. An trú nơi đó, họ giữ tâm bình đẳng ở mọi nơi, xem tất cả như bạn hữu, và tận tụy vì lợi ích của mọi loài hữu tình.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that spiritual attainment is marked by freedom from the tyranny of opposites (pleasure/pain), from restless mental fabrications, and from karmic compulsions; the realized person becomes even-minded, universally friendly, and actively committed to the welfare of all beings.
In the Shanti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhishma continues advising Yudhishthira by describing the qualities of those who have reached a higher state of realization: they are not disturbed by dualities or karmic residues and live with impartiality and compassion toward all.