Shloka 13
Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)
यत्र तद् ब्रह्म परममव्यक्तमचलं ध्रुवम् । अव्याकृतमनायासमव्यक्तं चावियोगि च
yatra tad brahma paramam avyaktam acalaṃ dhruvam | avyākṛtam anāyāsam avyaktaṃ cāviyogi ca ||
Bhishma nói: “Ở đó, người ta chứng ngộ Phạm Thiên Tối Thượng—vô hiển, bất động, thường hằng; vượt ngoài mọi biến đổi và vượt ngoài khả năng diễn đạt trọn vẹn—đạt được không cần gắng sức, và một khi đã đạt thì không còn bị chia lìa nữa.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse points to liberation through direct realization of the Supreme Brahman, described as unmanifest, changeless, and eternal—attainable without inner strain when one is properly established in the path, and irreversible in the sense that true realization is not lost by ordinary fluctuations.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues his discourse to Yudhishthira, characterizing the ultimate goal (Brahman-realization) and its defining marks: unmanifestness, immovability, permanence, freedom from modification, and inseparability once attained.