Shloka 12
Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)
यत्र गत्वा न ग्रियते यत्र गत्वा न जायते । न पुनर्जायते यत्र यत्र गत्वा न वर्तते
yatra gatvā na mriyate yatra gatvā na jāyate | na punar jāyate yatra yatra gatvā na vartate ||
Bhīṣma nói: “Đó là cảnh giới mà một khi đã đến thì không còn chết; một khi đã đến thì không còn sinh lại. Ở đó, tái sinh không còn lặp lại; đã đi đến đó rồi thì không trở về cõi đời nữa.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse defines mokṣa as an attained state beyond the cycle of birth and death: reaching it ends mortality, rebirth, and any return to saṃsāra.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the highest good; here he describes the ultimate goal—liberation—using the marks of non-return and freedom from birth and death.