Shloka 15
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
योगी मन और इन्द्रियोंको एकाग्र करके रातके पहले और पिछले पहरमें ध्यानस्थ होकर मनको आत्मामें लगावे ।।
jantoh pañcendriyasya asya yad ekaṁ chidram indriyam | tato 'sya sravate prajñā dhṛteḥ pādād ivodakam | sattva-saṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati ||
Vyāsa nói: Với một hữu tình có đủ năm căn, nếu chỉ một căn trở thành “chỗ rò”—một vết nứt hướng ra ngoài chạy theo đối tượng của nó—thì trí tuệ sẽ chảy mất, như nước chảy ra khỏi bình qua một lỗ thủng. Vì thế, người kiên định phải nuôi dưỡng sattva (tính trong sáng và quân bình), nhờ đó mới xứng đáng đoạn trừ cơn buồn ngủ và sự u mê. Trong kỷ luật yoga, phải nhổ tận gốc các lỗi đã được nhận biết—dục, sân, tham, sợ hãi và ngủ—thắng sân bằng sự tự chế nội tâm, thắng dục bằng cách từ bỏ quyết tâm mang tính cưỡng bức, và thắng sự trì độn bằng việc bền bỉ nuôi dưỡng sattva.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Even a single unguarded sense can drain discernment and steadiness; therefore one should practice disciplined restraint and cultivate sattva to uproot torpor and the major yogic faults (desire, anger, greed, fear, and sleep).
In the Śānti Parva’s instruction on inner discipline, Vyāsa teaches by analogy: like water escaping through a small hole, wisdom escapes when any one sense turns outward unchecked; he then prescribes sattvic cultivation and specific methods of conquering inner enemies.