Shloka 14
अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः
Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas
आश्रयो नास्ति सत्त्वस्य गुणा: शब्दो न चेतना । सत्त्वं हि तेज: सृजति न गुणान् वै कथंचन
āśrayo nāsti sattvasya guṇāḥ śabdo na cetanā | sattvaṃ hi tejaḥ sṛjati na guṇān vai kathaṃcana ||
Vyāsa nói: Sattva (nguyên lý của trí tuệ) tự nó không có một chỗ nương tựa hay nền tảng bên ngoài. Các guṇa, âm thanh hay ý thức cũng không phải là chỗ nương của nó. Vì sattva làm phát sinh tejas (quang minh), nhưng tuyệt nhiên không tạo ra các guṇa. Ý chỉ ở đây là phân định vai trò của trí tuệ: nó là nguyên nhân gần cho một số biểu hiện (như sự sáng tỏ), song không phải nền tảng tối hậu của Prakṛti với cấu trúc tam-guṇa; trái lại, chính trí tuệ cũng được xem là một kết quả trong chuỗi nhân duyên.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse argues that sattva/buddhi should not be treated as the ultimate substratum of reality: it can be a cause for certain manifestations (like tejas/illumination), but it is not the source of the guṇas themselves. This supports a layered causality where intellect is not the first principle but part of Prakṛti’s evolutes, while the guṇas remain fundamental to Prakṛti.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa is presenting a philosophical clarification—using Sāṅkhya-like categories—to disentangle what depends on what: body and sensory phenomena are not the ground of intellect, and intellect is not the ground of the guṇas. The passage advances the larger instruction on liberation through correct discrimination of principles.