Shloka 29
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् | जाति: स्मृतिरयस्कान्त: सूर्यकान्तो<म्बुभक्षणम्
reto vaṭakaṇīkāyāṃ ghṛtapākādhivāsanam | jātiḥ smṛtir ayaskāntaḥ sūryakānto ’mbubhakṣaṇam ||
Bhishma nói: “Như cây đa vĩ đại ẩn trong một hạt nhỏ; như bơ tinh (ghee) và các tinh chất khác hiện ra từ những gì con bò đã ăn; như một số dược thảo khi nấu và ngâm thì phát sinh năng lực gây say—cũng vậy, từ tinh dịch mà thân thể, và cả sự xuất hiện của tri giác, được biểu hiện. Nhưng những ví dụ như chủng loại khi sinh (jāti), ký ức, đá nam châm, đá hút nắng, hay việc ‘uống’ biển của ngọn lửa dưới lòng đại dương, tự chúng không thể chứng lập một ý thức tồn tại tách rời khỏi thân thể.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma argues that the emergence of life and apparent consciousness can be explained as arising with the body from causal material factors (illustrated by seed-to-tree and extraction/infusion analogies). He cautions that certain popular examples (memory, magnets, sun-stones, etc.) do not by themselves prove an independent, body-separate consciousness.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a philosophical discussion using a chain of analogies to evaluate claims about the self and consciousness, distinguishing what analogies can legitimately establish and what they cannot.