Shloka 17
Adhyāya 214: Tapas Redefined—Perpetual Discipline, Hospitality, and the Ethics of Eating (तपः-निरूपणम्, विघसाशी-अतिथिप्रिय-धर्मः)
दश विद्याद् धमन्यो<त्र पज्चेन्द्रियगुणावहा: । याभि: सूक्ष्मा: प्रतायन्ते धमन्यो5न्या: सहस्रश:
daśa vidyād dhamanyo 'tra pañcendriyaguṇāvahāḥ | yābhiḥ sūkṣmāḥ pratāyante dhamanyo 'nyāḥ sahasraśaḥ ||
Bhīṣma nói: Trong thân này, hãy biết có mười kinh mạch chính (dhamanī) mang các phẩm tính của năm giác quan—âm thanh và những thứ khác—khiến cho sự nhận biết cảm giác được thành tựu. Cùng với chúng, còn có hàng nghìn kinh mạch vi tế khác lan khắp toàn thân. Lời dạy đặt cơ thể con người như một trường vận hành có trật tự; và sự hiểu biết có kỷ luật về thân giúp nâng đỡ việc tự trị theo đạo đức và sự vững vàng của tâm.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a structured view of the body: ten principal channels convey the sensory qualities, while innumerable subtle channels pervade the body. Such knowledge supports self-mastery—understanding how perception arises helps one regulate desire, restraint, and ethical conduct.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and allied disciplines. Here he shifts into an explanatory, quasi-physiological account of the body’s internal channels and their role in sensory experience, as part of a broader teaching on self-knowledge and control.