Shloka 16
Adhyāya 214: Tapas Redefined—Perpetual Discipline, Hospitality, and the Ethics of Eating (तपः-निरूपणम्, विघसाशी-अतिथिप्रिय-धर्मः)
वातपित्तकफाद् रक्त त्वड्मांसं स्नायुमस्थि च । मज्जां देहं शिराजालैस्तर्पयन्ति रसा नृणाम्
vāta-pitta-kaphād raktaṁ tvag-māṁsaṁ snāyum asthi ca | majjāṁ dehaṁ śirā-jālaiḥ tarpayanti rasā nṛṇām ||
Bhīṣma giảng rằng: tinh chất dưỡng nuôi (rasa) do thức ăn tạo thành, khi đã vào thân, lưu chuyển qua mạng lưới các kinh mạch và nuôi dưỡng các thể dịch sinh lực—gió (vāta), mật (pitta), đờm (kapha)—cùng với máu, da, thịt, gân, xương, tủy; nhờ đó nâng đỡ và làm mạnh toàn thân. Lời dạy nhấn mạnh rằng sự nuôi dưỡng có kỷ luật là nền tảng cho sự vững chãi trong đời sống và trong dharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Food, when properly digested, becomes rasa—the nourishing essence—which circulates through bodily channels and sustains all tissues and humors. Ethical living (dharma) is supported by bodily steadiness, so disciplined nourishment is presented as a practical foundation for self-control and right conduct.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he describes how nourishment works within the body: the essence of food spreads through a network of vessels and strengthens the humors and bodily constituents, thereby sustaining the whole person.