Shloka 27
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
भीष्म उवाच दोषैर्मूलादवच्चिन्नैरविंशुद्धात्मा विमुच्यते । विनाशयति सम्भूतमयस्मयमयो यथा । तथा कृतात्मा सहजैदररषि्नश्यति तामसै:
bhīṣma uvāca doṣair mūlād avacchinnair aviśuddhātmā vimucyate | vināśayati sambhūtam ayasmayam ayo yathā | tathā kṛtātmā sahajair doṣair naśyati tāmasaiḥ ||
Bhishma nói: Tâu Đại vương, khi các lỗi lầm bị chặt đứt cùng tận gốc rễ của chúng, nội tâm—vốn ô nhiễm—trở nên thanh tịnh và được giải thoát khỏi trói buộc thế gian. Như một dụng cụ bằng sắt, chính nó cũng là sắt, có thể cắt đứt một sợi xích sắt và trong quá trình ấy tự nó cũng mòn đi; cũng vậy, trí tuệ đã được rèn luyện và thanh lọc sẽ diệt trừ những khiếm khuyết bẩm sinh do tamas sinh ra; và sau khi hoàn tất sự diệt trừ ấy, chính trí tuệ ấy cũng lắng yên và an trụ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Freedom comes when defects are removed along with their root-cause (ignorance/delusion). A purified, disciplined intellect can eliminate innate tamasic tendencies; once its task is done, even that corrective instrument becomes still, indicating the settling of mental activity after purification.
In the Śānti Parva instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma explains a method of inner purification: destroy faults at their source. He illustrates it with a simile—iron cutting iron—showing how a tool used to remove bondage may itself be worn away, paralleling how the refined intellect quiets after removing tamasic defects.