Shloka 11
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
मृन्मयं शरणं यद्वधन्मृदैव परिलिप्यते । पार्थिवो5यं तथा देहो मृद्विकारान्न नश्यति
mṛṇmayaṃ śaraṇaṃ yad vadhān mṛdaiva parilipyate | pārthivo 'yaṃ tathā deho mṛdvikārān na naśyati |
Bhīṣma nói: “Như mái trú bằng đất sét được giữ vững khi lại được trát thêm đất sét, cũng vậy, thân thể thuộc địa đại này không bị hủy hoại chỉ vì tiếp nhận những thứ cũng là biến dạng của đất—thức ăn và nước. Cái đồng chất nâng đỡ nó, chứ không làm nó tiêu tan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses an analogy to teach that the body, being ‘earthy’ in constitution, is sustained by earthy substances (food and water) rather than harmed by them; it points toward a balanced, element-based understanding of bodily maintenance rather than fear or aversion.
In Śānti Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and right understanding. Here he illustrates a practical-philosophical point through a homely image—an earthen house protected by clay plaster—to clarify how the body relates to its material causes and supports.