Shloka 14
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
अन्तरात्मा तथा देहमाविश्येन्द्रियरश्मिभि: । प्राप्येन्द्रिययुणान् पडच सो<स्तमावृत्य गच्छति
antarātmā tathā deham āviśyendriya-raśmibhiḥ | prāpyendriya-guṇān pañca so 'stam āvṛtya gacchati ||
Bhīṣma nói: Khi Tự Ngã nội tại đi vào thân thể, nó tỏa ra qua “những tia” của các căn và nhờ các chức năng cảm giác ấy mà nắm bắt năm đối tượng của kinh nghiệm. Khi lìa thân lúc chết, nó thu gom các năng lực ấy trở về trong chính mình rồi tiếp tục đi—như mặt trời khi mọc phóng tia sáng khắp bốn phương, và khi lặn lại thu chính những tia ấy vào trong mình. Ý nghĩa đạo lý là: kinh nghiệm trong thân chỉ là sự phóng chiếu tạm thời của ý thức qua các căn; vì vậy đừng lầm đời sống giác quan là Tự Ngã, cũng đừng bám víu các đối tượng như thể chúng thường hằng.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Self is distinct from the body and senses: it ‘projects’ experience through the senses to grasp the five sense-objects, and at death it withdraws those faculties and moves on. Hence one should cultivate detachment and self-knowledge rather than identify with sensory life.
In Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma explains to the listener how the jiva/inner Self operates in embodiment, using the sun’s rays as a simile for the senses spreading out during life and being gathered back at the time of departure.