Shloka 13
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
उद्यन् हि सविता यद्वत्सृजते रश्मिमण्डलम् | स एवास्तमपागच्छंस्तदेवात्मनि यच्छति
udyan hi savitā yadvat sṛjate raśmimaṇḍalam | sa evāstam apāgacchaṃs tadevātmany yacchati ||
Bhīṣma nói: “Như Mặt Trời khi mọc tỏa vòng hào quang ra khắp bốn phương, và khi lặn lại thu chính những tia ấy vào mình, cũng vậy, tự ngã mang thân khi nhập vào thân xác liền vươn ra ngoài qua những hoạt dụng ‘như tia sáng’ của các giác quan để nắm bắt năm đối tượng; và khi rời bỏ thân, nó thu tất cả hoạt dụng ấy trở vào trong và mang theo.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that sense-activity is an outward extension of the embodied self, and that mastery lies in the ability to withdraw and gather the senses back within—like the sun retracting its rays—especially at the time of departure from the body.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma explains to the listener a philosophical analogy: the sun’s daily emission and withdrawal of rays illustrates how the jīva engages the world through the senses and later retracts those faculties when leaving the body.