Shloka 18
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
जन्म वृद्धि: क्षयश्चास्य प्रत्यक्षेणोपलभ्यते । सा तु चान्द्रमसी वृत्ति्न तु तस्य शरीरिण:
janma vṛddhiḥ kṣayaś cāsya pratyakṣeṇopalabhyate | sā tu cāndramasī vṛttir na tu tasya śarīriṇaḥ ||
Bhīṣma nói: “Sinh, trưởng, và hoại quả thật được thấy trực tiếp ở đời. Nhưng sự tròn khuyết nơi nguyệt luân không phải là biến đổi thuộc về chính mặt trăng. Cũng vậy, điều được quan sát như sinh v.v. chỉ thuộc về thân, không thuộc về Ngã mang thân.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Perceived change—birth, growth, and decay—belongs to the body and to appearances, not to the embodied Self (ātman). The verse uses the moon’s waxing and waning as an analogy: the visible phases are an appearance, not an intrinsic alteration of the moon itself.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and higher knowledge. Here he advances a contemplative point: do not mistake observable bodily change for change in the Self; ethical steadiness and detachment arise from discerning the difference.