Shloka 12
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यथा च वक्चित् परशुं गृहीत्वा धूमं न पश्येज्ज्वलनं च काछ्े । तद्वच्छरीरोदरपाणिपादं छित्त्वा न पश्यन्ति ततो यदन्यत्
yathā ca vakcit paraśuṁ gṛhītvā dhūmaṁ na paśyej jvalanaṁ ca kāṣṭhe | tadvac charīrodarapāṇipādaṁ chittvā na paśyanti tato yad anyat ||
Bhīṣma nói: “Như người cầm rìu bổ khúc gỗ mà trong đó chẳng thấy lửa, cũng chẳng thấy khói hiện ra; cũng vậy, dù có xé toạc bụng thân này hay chặt đứt tay chân, người ta cũng không vì thế mà thấy được ‘thực tại khác’ ấy: Chân Ngã, chứng nhân nội tại, vốn khác với thân. Lời dạy là: Chân Ngã không phải đối tượng được phơi bày bằng bạo lực hay giải phẫu; nó được biết bằng chánh tri và kỷ luật nội tâm, chứ không phải bằng việc làm hại thân thể.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Self (ātman), the inner witness distinct from the body, cannot be perceived through physical cutting or violence; it is known through discernment and inner realization. The verse rejects the idea that the deepest reality is discoverable by merely examining or harming the body.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs on dharma and higher knowledge. Here he uses an analogy—splitting wood does not reveal fire or smoke—to explain that mutilating the body does not reveal the indwelling Self, emphasizing a shift from external action to inner understanding.