Shloka 11
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यथार्चिषो5ग्ने: पवनस्य वेगो मरीचयोड3र्कस्य नदीषु चाप: । गच्छन्ति चायान्ति च संचरन्त्य- स्तद्वच्छरीराणि शरीरिणां तु
bhīṣma uvāca | yathārcīṣo 'gneḥ pavanasyā vegā marīcayo 'rkasya nadīṣu cāpaḥ | gacchanti cāyānti ca sañcarantyas tadvac charīrāṇi śarīriṇāṃ tu ||
Bhishma nói: Như ngọn lửa, sức gió, tia nắng mặt trời và dòng nước chảy trong sông—đều luôn vận động, đi, đến và luân chuyển—cũng vậy, thân của các hữu tình bị cuốn trong dòng chảy của sự chuyển dịch không ngừng. Điều cốt yếu về đạo đức là thấy thân này vô thường và luôn biến động, để nuôi dưỡng sự vững chãi của tri kiến thay vì bám víu vào điều tất phải đổi thay.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All embodied existence is in constant motion and change; therefore one should not cling to the body as stable or ultimate, but cultivate discernment and detachment aligned with dharma.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhishma uses natural analogies—fire, wind, sunlight, and river-water—to illustrate the ceaseless flux of bodily life and to ground ethical reflection on non-attachment.