Shloka 13
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
तान्येव काष्ठानि यथा विमथ्य धूमं च पश्येज्ज्वलनं च योगात् । तद्वत् सबुद्धि: सममिन्द्रियात्मा बुध: परं पश्यति तं स्वभावम्
tāny eva kāṣṭhāni yathā vimathya dhūmaṃ ca paśyej jvalanaṃ ca yogāt | tadvat sa-buddhiḥ samam indriyātmā budhaḥ paraṃ paśyati taṃ svabhāvam ||
Bhīṣma nói: “Nhưng cũng chính những khúc gỗ ấy, nếu được cọ xát khéo léo theo đúng phương pháp, thì khói rồi lửa sẽ hiện ra. Cũng vậy, bậc trí giả—nhờ kỷ luật của yoga—thu nhiếp tâm và các căn vào thế quân bình vững chãi, cùng với trí phân biệt, sẽ trực kiến thực tại tối thượng: tri thức cao nhất và Chân Ngã, bản tánh chân thật vượt lên trên mọi khí cụ này.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Right method (yoga) applied to the same inner instruments—mind, senses, and intelligence—yields direct realization of the supreme Self, just as proper friction of wood reveals smoke and then fire.
In Bhīṣma’s instruction to Yudhiṣṭhira in the Śānti Parva, he uses a familiar fire-kindling analogy to explain how disciplined concentration and integration of mind and senses, guided by buddhi, culminate in experiential knowledge of the highest reality.