Shloka 29
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
भारत! इस प्रकार मैंने तुम्हारे समक्ष बुद्धिकी सम्पूर्ण गतिका विशद विवेचन किया है। बुद्धिमान पुरुषको चाहिये कि वह अपनी सम्पूर्ण इन्द्रियोंको काबूमें रखे ।।
bhārata! evaṃ mayā tava samakṣaṃ buddheḥ samagrā gatiḥ spaṣṭīkṛtā. buddhimān puruṣaḥ sarvendriyāṇi vaśe kuryāt. sattvaṃ rajas tamaś caiva prāṇināṃ saṃśritāḥ sadā. trividhā vedanā caiva sarvasattveṣu dṛśyate.
Hỡi Bhārata, theo cách ấy ta đã trình bày rõ ràng trước con toàn bộ đường đi và sự vận hành của trí tuệ. Người có trí phải giữ tất cả các căn trong vòng chế ngự. Bởi nơi mọi loài hữu tình, sattva, rajas và tamas luôn hiện hữu như những phẩm tính thường trụ; do đó, trong mọi chúng sinh đều thấy có ba dạng cảm thọ và khổ não tương ứng.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that wisdom requires mastery over the senses, because all beings are conditioned by the three guṇas—sattva, rajas, and tamas—which generate differing kinds of experience and suffering; restraint and discernment help one rise above their compulsions.
In the Śānti Parva dialogue, Bhīṣma continues instructing Yudhiṣṭhira on inner discipline and the workings of the mind/intellect, concluding a prior explanation of buddhi and turning to the universal presence of the three guṇas and their effects on lived experience.