Shloka 14
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
ऊर्ध्व पादतलाभ्यां यदर्वाक्चोर्ध्व॑ च पश्यति । एतेन सर्वमेवेदं विद्धयभिव्याप्तमन्तरम्
ūrdhva-pāda-talābhyāṁ yad arvāk cordhvaṁ ca paśyati | etena sarvam evedaṁ viddhy abhivyāptam antaram ||
Bhīṣma nói: “Từ lòng bàn chân trở lên, toàn thể những gì cấu thành thân này đều được thức chứng tri nhìn thấy khắp mọi phía, trên và dưới. Vậy hãy biết cho tường tận: toàn bộ ‘cánh đồng’ mang thân này, trong và ngoài, đều bị vị chứng nhân nội tại ấy thấm nhuần, bao trùm.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the distinction between the body (from the soles upward) and the inner witnessing consciousness that observes it in all directions. That witness is not confined to a single spot; it pervades the embodied field—inside and outside—so one should recognize the Self as all-pervading and not merely the body.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues his philosophical teaching, directing the listener toward inner discernment: identify the ‘seer’ (witness-consciousness) rather than the ‘seen’ (the body), as part of the broader counsel on attaining peace and mokṣa after the war.