Shloka 15
त्रिवर्गविचारः
Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma
क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् | इन्द्रियाभिजयो दाक्ष्यं मार्दव॑ हवीरचापलम्
kṣamā dhṛtir ahiṃsā ca samatā satyam ārjavam | indriyābhijayo dākṣyaṃ mārdavaṃ hrīr acāpalam ||
Bhīṣma nói: “Nhẫn nhịn, kiên định, bất bạo động (ahiṃsā), tâm bình đẳng, chân thật và ngay thẳng; chế ngự các căn (indriya), năng lực, nhu hòa, khiêm thẹn và không phù phiếm—khi những đức hạnh ấy khởi lên và an trú vững trong một người, đó được gọi là dama, tức tự chế.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma defines dama (self-restraint) not as mere suppression but as the stable emergence of a cluster of virtues—patience, firmness, non-violence, equanimity, truth, straightforwardness, sensory mastery, competence, gentleness, modesty, and steadiness—showing that ethical character and inner discipline are inseparable.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma after the war, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira about moral and spiritual discipline. Here he enumerates the qualities that constitute dama, presenting a practical ethical profile of a self-controlled person.