Shloka 5
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
“आपके इस मोहसे सब कुछ संशयमें पड़ गया है। हमारे तन-मनमें व्याकुलता और निर्बलता प्राप्त हो गयी है। कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारद: । मोहमापद्यसे दैन्याद् यथा कापुरुषस्तथा
āpakē isa mōhasē saba kucha saṁśaya-mēṁ paṛa gayā hai. hamārē tana-manamēṁ vyākulatā aura nirbalatā prāpta hō gayī hai. kathaṁ hi rājā lokasya sarvaśāstraviśāradaḥ | moham āpadyasē dainyād yathā kāpuruṣas tathā || āpa sampūrṇa śāstrōṁ-kē jñātā aura isa jagat-kē rājā hōkara kyōṁ kāyara manuṣya-kē samāna dīnatā-vaśa mōha-mēṁ paṛē huē haiṁ. āpakō saṁsāra-kī gati aura agati dōnōṁ-kā jñāna hai. prabhō! āpasē na tō vartamāna chiptā hai aura na bhaviṣya hī.
Vaiśampāyana nói: “Vì cơn mê muội của ngài, mọi sự đều rơi vào nghi hoặc. Thân và tâm chúng ta bị cuốn vào xao động và suy nhược. Làm sao ngài—bậc vương của thế gian, tinh thông mọi śāstra—lại sa vào mê lầm vì nỗi chán nản, như kẻ hèn nhát? Ngài là người biết cả đường ngay lẫn nẻo lạc của đời. Hỡi bậc Chúa, với ngài, hiện tại không che giấu được, mà tương lai cũng chẳng ẩn khuất.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler who is learned in śāstra is expected to remain steady and discerning; falling into moha from dainya is portrayed as a moral failure akin to cowardice. The verse stresses that knowledge and responsibility should translate into courage, clarity, and right action (gati) rather than paralysis and doubt (saṁśaya).
Vaiśampāyana reports a rebuking address to a king: the speaker laments that the king’s delusion has thrown everyone into uncertainty and weakness, and challenges how a world-ruler, expert in all teachings, can succumb to despondency like a coward—especially when he is said to know both the proper and improper courses of action, and to see present and future clearly.