Shloka 4
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
'जनेश्वर! मैंने कई बार मनमें निश्चय किया कि “अब नहीं बोलूँगा, नहीं बोलूँगा;' परंतु अधिक दु:ख होनेके कारण बोलना ही पड़ता है। आप मेरी बात सुनें ।।
janeśvara! mayā bahuśo manasi niścayaḥ kṛtaḥ—“idānīṃ na vakṣyāmi, na vakṣyāmi”; kintu duḥkhasya bāhulyāt vaktum eva pravṛtto ’smi. mama vacanaṃ śṛṇu. bhavataḥ sampramoheṇa sarvaṃ saṃśayitaṃ kṛtam; viklavatvaṃ ca naḥ prāptaṃ, abalattvaṃ tathaiva ca.
“Hỡi chúa tể loài người, nhiều lần trong lòng ta đã quyết: ‘Giờ ta sẽ không nói—không nói.’ Nhưng vì nỗi sầu đã trở nên quá nặng, ta bị buộc phải nói. Xin nghe lời ta. Do sự mê muội của ngài, mọi điều đều bị ném vào vòng nghi hoặc; và chúng ta cũng rơi vào bối rối, run rẩy và yếu đuối.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a leader’s confusion (sampramoha) spreads uncertainty and weakness among others, and it frames truthful speech as a reluctant but necessary duty when suffering and disorder demand counsel.
The speaker addresses a ruler as ‘janeśvara,’ saying he had repeatedly resolved to remain silent but is forced to speak due to overwhelming sorrow; he then blames the ruler’s bewilderment for creating doubt and causing the group to become shaken and weak.