Shloka 13
Adhyāya 159 — Dāna–Dakṣiṇā, Āpaddharma Measures, and Prāyaścitta Classifications
न प्रहृष्पति यो लाभै: कामैर्यश्न न तृप्पति
na prahṛṣyati yo lābhaiḥ kāmair yaś ca na tṛpyati | lobhī manuṣyaḥ bahu-sā lābhaṃ prāpya api na saṃtuṣyati | bhogaiḥ sa kadācid api na tṛpyati | nareśvara! na devatābhiḥ, na gandharvaiḥ, na asuraiḥ, na mahā-nāgaiḥ, na ca samastaiḥ bhūta-gaṇaiḥ lobhasya svarūpaṃ yathārtha-rūpeṇa jñāyate ||
Bhīṣma nói: “Kẻ không hân hoan khi lợi lộc đến, và không bao giờ thỏa mãn bởi những vật mình ham muốn—người tham như thế vẫn bất mãn dù thu được lợi lớn. Hắn chẳng bao giờ thật sự no đủ bởi các khoái lạc. Hỡi bậc vương giả của loài người, bản tính chân thực của lòng tham không được biết trọn vẹn đúng như nó là—không bởi chư thiên, không bởi các Gandharva, không bởi các Asura, không bởi các đại Nāga, và cũng không bởi mọi loài hữu tình.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Greed is intrinsically insatiable: even abundant gain and repeated enjoyment do not produce contentment. Therefore, ethical life and inner peace require restraint of desire and cultivation of satisfaction (saṃtoṣa), rather than chasing ever-increasing acquisition.
In the Śānti Parva’s instruction to the king (Yudhiṣṭhira), Bhishma continues his discourse on dharma and right conduct. Here he warns the ruler about the psychological and moral danger of lobha, emphasizing that its true nature is subtle and difficult to grasp—even for exalted classes of beings—so a king must be especially vigilant.