Shloka 14
Adhyāya 159 — Dāna–Dakṣiṇā, Āpaddharma Measures, and Prāyaścitta Classifications
यो न देवैर्न गन्धर्वैर्नासुरैर्न महोरगै: । ज्ञायते नृप तत्त्वेन सर्वैर्भूतगणैस्तथा
yo na devair na gandharvair nāsurair na mahoragaiḥ | jñāyate nṛpa tattvena sarvair bhūta-gaṇais tathā ||
lobhī manuṣyo bahu-sā lābhaṃ prāpya api na saṃtuṣyati | bhogaiḥ sa kadācana na tṛpyati | nareśvara! na devatābhiḥ, na gandharvaiḥ, na asuraiḥ, na mahā-nāgaiḥ, na ca samastaiḥ bhūta-gaṇaiḥ lobhasya svarūpaṃ yathārtha-rūpeṇa jñāyate ||
Bhīṣma nói: Tâu đại vương, bản tính chân thực của lòng tham không được hiểu thấu—không bởi chư thiên, không bởi các Gandharva, không bởi Asura, không bởi những đại xà, cũng không bởi mọi loài hữu tình. Kẻ tham lam, dẫu thu được lợi lộc dồi dào, vẫn chẳng biết đủ; và trong các hưởng thụ, hắn không bao giờ thỏa mãn.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Greed (lobha) is intrinsically insatiable: even great gains do not produce contentment, and pleasures do not bring true satisfaction. The verse warns that greed is subtle and overpowering—so difficult to grasp that even exalted beings are said not to know its real nature—thereby urging deliberate cultivation of restraint and contentment.
In the Śānti Parva’s instruction to the king, Bhīṣma continues his ethical teaching by describing the nature of greed. Addressing the ruler directly, he characterizes greed as universally elusive and practically limitless in its appetite, reinforcing the moral counsel expected of a king and of human conduct generally.