Shloka 61
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
वधेन च मनुष्याणां मार्गाणां दूषणेन च । अगाराणां विनाशैश्व॒ परराष्ट्रं विनाशयेत्,“मनुष्योंका वध करके, सड़कें तोड़-फोड़कर और घरोंको नष्ट-भ्रष्ट करके शत्रुके राष्ट्रका विध्वंस करना चाहिये
vadhena ca manuṣyāṇāṁ mārgāṇāṁ dūṣaṇena ca | agārāṇāṁ vināśaiś ca pararāṣṭraṁ vināśayet ||
Bhīṣma nói rằng: có thể làm cho vương quốc của kẻ thù suy sụp bằng cách giết hại dân chúng của họ, phá hoại và làm ô uế các con đường, lộ tuyến, và hủy diệt nhà cửa—những biện pháp khiến trật tự xã hội và năng lực vận hành của đối phương tê liệt. Lời ấy phản ánh một quan niệm chiến tranh khắc nghiệt, mang tính chiến lược, trong đó việc làm suy yếu hạ tầng và sự ổn định dân sự được xem như phương tiện dẫn đến sụp đổ chính trị, tạo nên căng thẳng đạo đức gay gắt với các luận bàn rộng hơn của dharma về tiết chế và bảo hộ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a severe rājadharma-style tactic: an enemy state can be crippled by targeting its population, transport routes, and housing—i.e., the human and infrastructural bases of governance and economy. It highlights the tension between pragmatic statecraft and ethical restraint within the broader Shānti Parva discussions.
Bhīṣma, instructing on kingship and policy in the Śānti Parva, describes methods by which a ruler might bring about the collapse of an opposing kingdom, emphasizing destructive measures against people and infrastructure as instruments of conquest.