Shloka 54
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
प्रहरिष्यन् प्रियं ब्रूयात् प्रहत्यैव प्रियोत्तरम् । असिनापि शिरश्छित्त्वा शोचेत च रुदेत च
praharīṣyan priyaṁ brūyāt prahatyaiva priyottaram | asināpi śiraś chittvā śocet ca rudet ca |
Bhīṣma dạy rằng: Dẫu đang sẵn tay ra đòn, vẫn nên nói lời dịu dàng, đáng mến; dẫu đã ra đòn, cũng nên đáp lại bằng lời hiền hậu. Dẫu đã chém ngã kẻ thù—cắt lìa đầu hắn bằng gươm—vẫn phải thương xót cho sinh mạng ấy và rơi lệ. Đạo lý ở đây là tiết chế và từ bi giữa bạo lực không thể tránh: hành động nghiêm khắc có thể do bổn phận buộc phải làm, nhưng sự tàn nhẫn trong lời nói và trong lòng thì không.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when violence is undertaken as a matter of duty, one must preserve gentleness of speech and compassion of heart—avoiding cruelty, gloating, and harsh words; the ideal is disciplined force without hatred.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous conduct. Here he describes the highest standard for a warrior: speak kindly before and after striking, and even after killing an enemy, grieve for the loss of life rather than exult.