Shloka 36
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
पूजन्युवाच न कृतस्य तु कर्तुश्न सख्यं संधीयते पुनः । ह्ृदयं तत्र जानाति कर्तुश्विव कृतस्य च
pūjany uvāca na kṛtasya tu kartuś ca sakhyaṃ sandhīyate punaḥ | hṛdayaṃ tatra jānāti kartuś caiva kṛtasya ca ||
Pūjanī thưa: “Tâu Đại vương, giữa kẻ bị hại và kẻ gây hại, tình bằng hữu không thể thật sự nối lại. Trong việc ấy, lòng của cả hai—người làm và người chịu—đều còn ghi nhớ; vết nhói của hành vi ấy vẫn ở trong tim.”
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
A wrong leaves a lasting imprint on both sides: the victim cannot easily forget the injury, and the perpetrator cannot easily escape the awareness of having done it. Therefore, reconciliation and renewed friendship after harm are difficult and require more than outward agreement.
In a didactic exchange within Śānti Parva, Pūjanī addresses a king and reflects on the social and psychological aftermath of wrongdoing, explaining why genuine friendship rarely returns between an offender and the offended.