Shloka 21
आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
काष्ठा: कला मुहूर्ताश्न दिवा रात्रिस्तथा लवा: । मासा: पक्षा: षड़ ऋतव: कल्प: संवत्सरास्तथा
kāṣṭhāḥ kalā muhūrtāś ca divā rātris tathā lavāḥ | māsāḥ pakṣāḥ ṣaḍ ṛtavaḥ kalpaḥ saṃvatsarās tathā ||
Bhishma nói: “Kāṣṭhā, kalā, muhūrta, ngày và đêm, lava; tháng, nửa tháng, sáu mùa, kalpa và năm—tất cả đều gọi là ‘Thời’ (kāla). Còn đất đai được gọi là ‘Xứ’ hay ‘Nơi chốn’ (deśa). Trong hai điều ấy, nơi chốn có thể thấy trực tiếp, còn thời gian thì không. Vì vậy, để thành tựu điều mình mong muốn, phải phân định cho đúng và chọn lấy nơi chốn cùng thời điểm thích hợp, xét theo sự hữu dụng của chúng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time consists of many measurable divisions—from tiny instants up to cosmic cycles—yet it is not directly visible, unlike place. Hence, ethical and effective action requires careful discernment of the proper time and place suited to one’s intended goal.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on wise conduct by defining ‘time’ through its traditional divisions and contrasting it with ‘place,’ emphasizing practical judgment in choosing the right context for action.