Shloka 96

Kośa-saṃjanana and Subtle Dharma

Treasury Formation and Fine-Grained Ethics

Devanagari script

अप्यपर्वणि भज्येत न नमेतेह कस्यचित्‌ | भारत! ऐसे नरेशको कैसे सुख मिलेगा? अतः राजाको सदा उद्यम ही करना चाहिये

Transliteration

apy aparvaṇi bhajyeta na namet iha kasyacit | bhārata |

Translation

Bhīṣma nói: “Dẫu có phải gãy vỡ vào lúc chẳng thuận thời, cũng chớ cúi đầu trước bất kỳ ai ở đời này. Hỡi Bhārata, một vị vua như thế làm sao có được hạnh phúc? Vì vậy, vua phải luôn nỗ lực và không bao giờ hạ mình trước kẻ khác; bởi chính sự bền bỉ gắng sức là khí phách nam nhi. Như gỗ khô gãy phựt, không kịp uốn cong hay nổi mắt gỗ, mà vẫn không chịu cong; cũng vậy, vua có thể diệt vong, nhưng không bao giờ được khuất phục.”

Word by Word

• {'api': 'even, even if', 'aparvaṇi': 'at a jointless point

• at an improper time/place (lit. ‘not at a node/joint’)', 'bhajyeta': 'may be broken, may snap (optative/passive sense)', 'na': 'not', 'namet': 'should bow, should bend, should submit (optative)', 'iha': 'here, in this world/context', 'kasyacit': 'to anyone, before anyone (gen./dat. sense)', 'bhārata': 'O Bhārata (address to Yudhiṣṭhira, descendant of Bharata)'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Bhārata (Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

What is the core teaching?

A king’s dignity and effectiveness rest on unwavering resolve: he should rely on sustained effort (udyama) and refuse humiliating submission, even at the cost of ruin. The ethic is kṣātra firmness—better to break than to bend.

What is happening in the narrative?

In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma counsels Yudhiṣṭhira on the qualities of kingship, using the image of dry wood that snaps rather than bends to illustrate steadfastness under pressure.