Shloka 49
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
कुछ लोग दानसे, कुछ लोग यज्ञकर्म करनेसे, कुछ तपस्वी तपस्या करनेसे, कुछ लोग बुद्धिसे और अन्य बहुत-से मनुष्य कार्यकौशलसे धनराशि प्राप्त कर लेते हैं ।।
kecid dānena, kecid yajñakarmaṇā, kecit tapasvino tapasyā, kecid buddhyā, anye bahavo manuṣyāḥ kāryakauśalena dhanārāśiṃ prāpnuvanti. abadhanaṃ durbalaṃ prāhur, dhanena balavān bhavet. sarvaṃ dhanavatā prāpyaṃ, sarvaṃ tarati kośavān.
Bhīṣma nói: “Có người đạt của cải nhờ bố thí, có người nhờ thực hành các nghi lễ tế tự, có bậc khổ hạnh nhờ tu khổ hạnh, có người nhờ trí tuệ, và rất nhiều người khác nhờ tài khéo trong công việc và năng lực thực hành. Người ta nói kẻ không có của thì yếu, còn có của thì trở nên mạnh. Với người giàu, mọi điều đều có thể đạt; ai có kho tàng thì vượt qua mọi gian nguy.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma emphasizes the practical power of artha (material resources): wealth can be gained by multiple means (charity, ritual, austerity, intelligence, skill), and possessing a treasury increases one’s capacity to act, secure aims, and overcome obstacles—an ethical reminder that resources strongly shape worldly strength and effectiveness.
In Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira on dharma and statecraft, Bhishma explains how people obtain wealth and why a king must understand the role of the treasury: without resources one is socially and politically weak, while with resources one can accomplish necessary duties and pass through crises.