Shloka 50
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
निर्धनको दुर्बल कहा जाता है। धनसे मनुष्य बलवान् होता है। धनवान्को सब कुछ सुलभ है। जिसके पास खजाना है, वह सारे संकटोंसे पार हो जाता है ।।
Bhīṣma uvāca: nirdhanako durbalaḥ kathyate; dhanena manuṣyo balavān bhavati. dhanavataḥ sarvaṃ sulabham. yasya kośaḥ sa sarvasaṅkaṭebhyaḥ pāraṃ gacchati. kośena dharmaḥ kāmaś ca paralokas tathā ayam; taṃ ca dharmeṇa lipsen nādharmeṇa kadācana.
Bhīṣma nói: “Kẻ nghèo bị gọi là yếu; nhờ của cải mà con người trở nên mạnh. Với người giàu, mọi điều đều dễ đạt; ai có kho tàng thì vượt qua mọi cơn nguy biến. Nhờ của cải mà thành tựu được cả dharma lẫn kāma (dục vọng), cả đời này và đời sau. Vì thế hãy cầu của cải bằng dharma—chớ bao giờ bằng adharma.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Wealth functions as practical strength and enables the pursuit of life’s aims (dharma, kāma, and well-being in this world and the next), but it must be acquired only through dharma; unethical gain is explicitly rejected.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma continues his counsel on statecraft and right conduct, emphasizing the social and political necessity of resources while setting a moral boundary: prosperity should be sought by righteous means.