Shloka 40
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् । यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थ तत्र ये परिपन्थिन:
upamām atra vakṣyāmi dharmatattvaprakāśinīm | yūpaṃ chindanti yajñārthaṃ tatra ye paripanथinaḥ ||
Bhīṣma nói: “Nay ta sẽ nêu một ví dụ soi sáng chân lý của dharma. Khi người ta đốn gỗ cho yajña để làm yūpa (cột tế), họ hạ cây đã chọn; và khi kéo nó ra, những cây lân cận nào cản đường cũng bị chặt. Những cây ấy khi ngã xuống thường làm gãy đổ cả các loài cây cỏ khác.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma uses a ritual analogy to show that actions undertaken for a chosen end (even a sacred one) can produce unavoidable secondary harm; therefore dharma must be understood with attention to consequences, not merely intention.
Bhīṣma begins an illustrative comparison: to make a sacrificial post, people cut a tree and, while extracting it, also cut obstructing trees; the falling trees further damage other plants—an image of cascading effects caused by a single purposeful act.