Shloka 41
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
द्रुमा: केचन सामन्ता ध्रुवं छिन्दन्ति तानपि । ते चापि निपतन्तो<न्यान् निधघ्नन्त्येव वनस्पतीन्
drumāḥ kecit sāmantā dhruvaṃ chindanti tān api | te cāpi nipatanto 'nyān nidhaghnanty eva vanaspatīn |
“Một số cây đứng gần đó chắc chắn cũng bị chặt. Và những cây ấy khi ngã xuống cũng tất yếu quật đổ các loài cây cỏ khác. Bằng ví dụ này, ta làm rõ nguyên lý của dharma: khi các Bà-la-môn đốn cây để làm yūpa cho yajña, hành động ấy không chỉ dừng ở một thân cây—tổn hại lan ra, chạm đến cả những kẻ không phải mục tiêu ban đầu.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights that actions—especially those undertaken for a stated purpose—often produce unavoidable secondary harm. Dharma requires awareness of such cascading consequences and careful judgment, not a narrow focus on the initial intention alone.
Bhīṣma uses a concrete example from ritual practice: when a tree is cut for a sacrificial post, nearby trees are also cut, and falling trunks damage other plants. The image illustrates how one act can propagate destruction beyond its immediate target.