Shloka 45
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
जो सम्पूर्ण जगतको शिक्षा देनेवाले हैं, वे धर्म प्रजापतिसे दण्डको ग्रहण करके प्रजाकी रक्षाके लिये सदा जागरूक रहते हैं। ब्रह्मपुत्र सनातन व्यवसाय वह दण्ड धर्मसे लेकर लोकरक्षाके लिये जागते रहते हैं ।।
vyavasāyāt tatastejo jāgarti paripālayat | oṣadhyastejasastasmādoṣadhībhyaś ca parvatāḥ ||
Vasuharoma nói: Dharma, bậc dạy dỗ toàn thể thế gian, nhận daṇḍa từ Prajāpati và luôn tỉnh thức để bảo hộ muôn dân. Vyavasāya vĩnh cửu, như con của Brahmā, nhận daṇḍa từ Dharma và thức canh vì sự che chở thế giới. Từ Vyavasāya phát sinh Tejas, luôn tỉnh giác khi gìn giữ cõi đời. Từ Tejas sinh ra thảo dược; từ thảo dược sinh ra núi non. Thế là, theo trật tự nâng đỡ nối tiếp, sức mạnh của kỷ cương được tiếp nhận không ngừng để hộ trì chúng sinh—luôn cảnh tỉnh trong phụng sự Dharma và bảo vệ công cộng.
वसुहरोम उवाच
Educational Q&A
Protective authority (daṇḍa) must be grounded in disciplined resolve (vyavasāya) and exercised with constant vigilance; when aligned with dharma it sustains the world’s welfare, linking governance to a wider cosmic order.
In the Śānti Parva’s discourse on dharma and rulership, Vasuharoma explains how the power that protects society stays ‘awake’ and how, in a chain of dependence, elements like tejas, herbs, and mountains are portrayed as successive supports in the maintenance of worldly order.