Shloka 50
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
भर्तप्रत्यय उत्पन्नो व्यवहारस्तथापर: । तस्माद् यः स हितो दृष्टो भर्तप्रत्ययलक्षण:
bhartapratyaya utpanno vyavahāras tathāparaḥ | tasmād yaḥ sa hito dṛṣṭo bhartapratyayalakṣaṇaḥ ||
Bhishma nói: Cũng có một lối thủ tục pháp lý phát sinh từ sự tín nhiệm đặt nơi bậc chủ (hay quyền uy), và nó khác với thủ tục phát sinh từ tranh tụng giữa nguyên đơn và bị đơn. Vì vậy, hình phạt hay phán quyết được ban ra dựa trên sự nương cậy ấy—gọi là loại “bhartapratyaya”—được xem là có lợi cho phúc lợi của toàn thế gian.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes a type of judicial action grounded in reliance on a recognized authority (a master/guardian/sovereign) from litigation born of mutual dispute, and affirms that decisions/punishments based on such authoritative trust can serve the common welfare when properly applied.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhishma is explaining classifications of vyavahāra (legal/judicial procedure) to Yudhishthira, describing how certain cases arise not from a formal contest between parties but from trust in an authority’s standing, leading to a distinct kind of adjudication and penalty.