Shloka 49
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
ईश्वरने यत्नपूर्वक धर्मरक्षाके लिये क्षत्रियके हाथमें उसके समान जातिवाला दण्ड समर्पित किया है; इसलिये दण्ड ही इस सनातन व्यवहारका कारण है ।।
bhīṣma uvāca | īśvareṇa yatnapūrvakaṁ dharmarakṣāyai kṣatriyasya haste tasya samānajātīyo daṇḍaḥ samarpitaḥ; tasmād daṇḍa eva asya sanātanavyavahārasya kāraṇam || rājñāṁ pūjyatamo nānyo yathā dharmaḥ pradarśitaḥ | brahmaṇā lokarakṣārthaṁ svadharmasthāpanāya ca ||
Bhishma nói: Đấng Tối Thượng, với sự cẩn trọng nhằm bảo hộ Dharma, đã đặt vào tay giai cấp Kshatriya cây gậy trừng phạt—daṇḍa—phù hợp với chủng tính và địa vị của họ. Vì thế chính daṇḍa, quyền năng kiềm chế và sửa trị, trở thành nguyên nhân làm nên trật tự bất biến của phép tắc xã hội. Đối với các bậc quân vương, không có bổn phận nào đáng tôn kính hơn điều ấy: Dharma mà Brahmā đã chỉ bày để gìn giữ thế gian và an lập mỗi hữu tình vào đúng bổn phận của mình—tức là việc thi hành daṇḍa một cách chính trực.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Righteous punishment (daṇḍa) is a sacred instrument entrusted to rulers to protect dharma and maintain the enduring order of society; for kings, no duty is more venerable than exercising this power justly for the world’s protection and the establishment of svadharma.
In the Śānti Parva’s instruction on statecraft and ethics, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira that governance requires disciplined enforcement: the divine order authorizes Kṣatriyas to wield daṇḍa so that society’s norms and duties remain stable and protected.