Shloka 56
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
अप्यमित्राणि सेवस्व प्रणिपत्य कृताञज्जलि: । मुनिने कहा--राजन्! तुम दम्भ, काम, क्रोध, हर्ष और भयको त्यागकर हाथ जोड़ मस्तक झुकाकर शत्रुओंकी भी सेवा करो
apy amitrāṇi sevasva praṇipatya kṛtāñjaliḥ |
Bhīṣma nói: “Hỡi vua, ngay cả kẻ thù cũng nên được đối đãi bằng sự phục vụ—hãy đến với họ bằng lòng khiêm hạ, cúi đầu, chắp tay kính lễ. Lời khuyên ấy nhấn mạnh sự tự chế và khiêm nhu có mưu lược: từ bỏ kiêu mạn cùng những dục vọng bốc đồng, để giữ gìn dharma và bảo toàn hòa bình, dẫu khi đối diện với đối phương.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined humility: for the sake of dharma and stable rule, a king should restrain ego and passions and be willing, when appropriate, to show respectful conduct—even toward enemies—to prevent greater harm and secure peace.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on rājadharma (the duties of kings). Here he advises a posture of respectful submission—bowing with joined hands—toward adversaries when it serves righteous governance and the larger good.