Shloka 46
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
(अन्यत्रोपनता हापत् पुरुषं तोषयत्युत । तेन शान्तिं न लभते नाहमेवेति कारणात् ।।
anyatropanatā hāpat puruṣaṃ toṣayaty uta | tena śāntiṃ na labhate nāham eveti kāraṇāt || anyeṣām api naśyanti suhṛdaś ca dhanāni ca | paśya buddhyā manuṣyāṇāṃ rājan āpadam ātmanaḥ ||
Bhīṣma nói: “Tai ương giáng xuống người khác đôi khi lại đem đến cho kẻ ngu một thứ thỏa mãn—vì hắn nghĩ: ‘Không phải ta đang mắc nạn.’ Nhưng chính vì tâm phân biệt và so sánh ấy mà hắn chẳng bao giờ được an ổn. Tâu Đại vương, của cải và những người thân thiết của kẻ khác cũng bị tiêu tan; vậy xin hãy suy xét bằng trí sáng, để thấy rằng nghịch cảnh của chính ngài cũng cùng một bản chất như nghịch cảnh của mọi người.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Taking comfort in another’s misfortune (‘it is not happening to me’) is a mark of delusion and becomes an obstacle to peace. True calm arises from discernment that adversity is a common human condition, which fosters humility and compassion rather than comparison.
In the Shanti Parva instruction, Bhishma counsels the grieving king (Yudhishthira) to reflect wisely on suffering: others too lose wealth and loved ones, so one should view one’s own calamity as part of the shared lot of humanity and thereby steady the mind.