Shloka 15
जनकस्य युद्धोपदेशः — Janaka’s Instruction on Steadfast Battle-Conduct
चराणामचरा ह्वान्नमदंष्टा दंष्टिणामपि । आप: पिपासतामन्नमन्नं शूरस्य कातरा:
carāṇām acarā hy annam adaṁṣṭrā daṁṣṭinām api | āpaḥ pipāsatām annam annaṁ śūrasya kātarāḥ ||
Bhīṣma nói: “Trong trật tự của thế gian, loài động sống nhờ loài bất động; kẻ không răng trở thành mồi cho kẻ có răng. Với người khát, nước cũng là ‘thức ăn’; và với bậc dũng sĩ chân chính, kẻ hèn nhát như thức ăn—bị nuốt chửng và khuất phục. Thế nên sức mạnh, nhu cầu và nỗi sợ tạo nên thứ bậc tự nhiên; người trí phải nhận ra khuôn mẫu ấy khi suy ngẫm về hạnh kiểm và quyền thế.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse states a general law of the world: beings sustain themselves by consuming what is weaker or more vulnerable, and even human courage and fear create a hierarchy. Ethically, it urges clear-eyed understanding of power and dependence when judging conduct and governance.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the realities of rule and society. Here he uses vivid natural metaphors—moving vs. unmoving, toothed vs. toothless, thirsty vs. water, brave vs. coward—to illustrate how dominance and need operate in the world.