Shloka 21
तस्य तद् वचन श्रुत्वा दु:खितस्य विशेषत: । उवाच राजन पुत्रस्ते प्राप्तकालमिदं वच:,राजन! अत्यन्त दुःखी हुए अश्वत्थामाकी वह बात सुनकर आपके पुत्र राजा दुर्योधनके नेत्रोंस शोकके आँसू बहने लगे। उसने दोनों हाथोंसे नेत्रोंको पोंछा और कृपाचार्य आदि समस्त वीरोंसे यह समयोचित वचन कहा--
tasya tad vacanaṁ śrutvā duḥkhitasya viśeṣataḥ | uvāca rājan putras te prāptakālam idaṁ vacaḥ ||
Sañjaya nói: Nghe những lời ấy—thốt ra trong nỗi khổ đau sâu thẳm—con trai của ngài, tâu Đại vương, đã đáp lại bằng lời lẽ hợp thời. Bị sầu não vây phủ, chàng vẫn gượng lại để nói điều mình cho là thích đáng trong lúc ấy, hướng về các dũng sĩ và bậc trưởng thượng đang tụ hội quanh mình.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid intense sorrow, one should speak and act with awareness of time and circumstance (prāptakāla). The verse highlights the ethical weight of measured, context-appropriate speech in moments of crisis.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana, after hearing the distressed words of Aśvatthāmā, responds with a statement he considers timely, addressing those around him (including elders like Kṛpa).