Shloka 57
Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha
Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site
नैर््नतों (भूतगणों)-की वह भयंकर सेना घंटा, भेरी, शंख और मृदंगकी ध्वनिसे गूँज रही थी। उसकी ऊँचे उठी हुई पताकाएँ फहरा रही थीं। अस्त्र-शस्त्रों और पताकाओंसे सम्पन्न वह विशाल वाहिनी नक्षत्रोंसे सुशोभित शरत्कालके आकाशकी भाँति शोभा पा रही थी।।
tato devanikāyās te nānābhūtagaṇās tathā | vādayāmāsur avyagrā bherīḥ śaṅkhāṃś ca puṣkalān ||
Vaiśaṃpāyana nói: Bấy giờ các đoàn thể chư thiên ấy, cùng với những bầy chúng siêu nhiên muôn dạng, lòng vẫn điềm nhiên mà chí hướng chuyên nhất, bắt đầu nổi lên tiếng nhạc khí—trống chiến và vô số ốc tù và—làm rung chuyển bốn phương bằng một âm hưởng võ trận ghê gớm. Cảnh tượng ấy như cuộc điểm binh của vũ trụ: không chỉ quân đội loài người, mà cả những quyền lực vượt ngoài nhân giới cũng hiện diện, khiến cuộc chiến thêm nặng tính đạo lý và như đã được định sẵn không thể tránh.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that the war is not only a human contest but a cosmic event witnessed and, in a sense, ratified by higher powers. The composed (avyagra) sounding of drums and conches by divine and supernatural hosts suggests inevitability and the solemn, ritualized gravity of dharma’s consequences unfolding on the battlefield.
After a preceding description of a terrifying, resounding army, the narration adds that hosts of gods and various supernatural beings begin playing war instruments—especially kettledrums and many conches—amplifying the battlefield’s roar and marking a climactic escalation in the atmosphere of Shalya Parva.