Shloka 49
शल्यपर्वणि प्रथमाध्यायः — Karṇa-vadha-anantaraṃ Śalya-niyogaḥ, Saṃjayasya Dhṛtarāṣṭra-nivedanam
फिर बहुत देरके बाद जब राजा धुृतराष्ट्रको होश हुआ, तब वे पुत्रशोकसे पीड़ित हो चिन्तामग्न हो गये ।। निः:श्वसन् जिह्यग इव कुम्भक्षिप्तो विशाम्पते । संजयो<प्यरुदत् तत्र दृष्टवा राजानमातुरम्,प्रजानाथ! उस समय वे घड़ेमें रखे हुए सर्पके समान लंबी साँस खींचने लगे। राजाको इस प्रकार आतुर देखकर संजय भी वहाँ रोने लगे
niḥśvasan jihvaga iva kumbhakṣipto viśāmpate | sañjayo 'py arudat tatra dṛṣṭvā rājānam āturam ||
Sau một thời gian rất lâu, khi vua Dhṛtarāṣṭra tỉnh lại, ông bị nỗi đau mất con trùm phủ và chìm vào những lo âu nặng nề. Ôi chúa tể muôn dân, ông thở dài từng hơi dài, nặng nhọc như con rắn bị nhốt trong vò. Thấy nhà vua quằn quại như thế, Sañjaya cũng bật khóc ngay tại đó.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the human cost of adharma and war: even a king is reduced to helpless, suffocating grief when the consequences of his choices and attachments mature. It also shows empathetic witnessing—Sañjaya’s tears mirror the moral weight of the catastrophe.
Dhṛtarāṣṭra regains consciousness after being overcome, then collapses into intense sorrow for his slain sons, breathing in long, strained sighs likened to a snake trapped in a jar. Seeing this, Sañjaya also breaks down and cries.