Shloka 23
Aśvatthāmā’s Stuti of Rudra and Śiva’s Empowerment (सौप्तिकपर्व, अध्याय ७)
पाणिकर्णा: सहस्राक्षास्तथैव च महोदरा: । निर्मासा: काकवकत्राश्ष श्येनवक्त्राक्ष भारत,ज्वालाकेशाश्र राजेन्द्र ज्वलद्रोमचतुर्भुजा: । मेषवक्त्रास्तथैवान्ये तथा छागमुखा नृप राजेन्द्र! उनके केश भी अग्नि-शिखाके समान प्रतीत होते थे। उनका रोम-रोम प्रज्वलित हो रहा था। उन सबके चार भुजाएँ थीं। नरेश्वर! कितने ही गणोंके मुख भेड़ों और बकरोंके समान थे
sañjaya uvāca |
pāṇikarṇāḥ sahasrākṣās tathaiva ca mahodarāḥ |
nirmāsāḥ kākavaktrāś ca śyenavaktrākṣa bhārata |
jvālākēśāś ca rājendra jvaladromacaturbhujāḥ |
meṣavaktrās tathaivānye tathā chāgamukhā nṛpa ||
Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, có những đoàn chúng mà tay như tai; kẻ khác có ngàn mắt; lại có kẻ bụng lớn khôn cùng. Có kẻ không thịt da; có kẻ mặt như quạ; có kẻ mặt và mắt như chim ưng. Tâu Đại vương, tóc họ bừng cháy như lưỡi lửa; từng sợi lông trên thân cũng như đang cháy. Tất cả đều có bốn tay. Và, hỡi bậc quân vương, nhiều kẻ khác có mặt như cừu đực, lại có mặt như dê.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses grotesque, inhuman imagery to mark the moral inversion of the night slaughter: when violence breaks the codes of righteous warfare, the world is portrayed as filled with ominous, demonic signs. The ethical undertone is that adharma-driven acts invite भय (terror), अशुभ-लक्षण (ill omens), and karmic consequence.
Sañjaya is reporting to Dhṛtarāṣṭra the dreadful sights associated with the Sauptika episode—terrifying hosts with unnatural forms (many-eyed, fleshless, bird- and animal-faced, flaming-haired, four-armed) appearing amid the night-time violence, heightening the sense of doom surrounding the massacre in the sleeping camp.