Shloka 15
Rudra’s Omitted Share in the Yajña (रुद्रभागानुपपत्तिः — यज्ञोपाख्यानम्)
अफक्रान्ते ततो यज्ञे संज्ञा न प्रत्यभात् सुरान् । नष्टसंज्ञेषु देवेषु न प्राज़्ायत किंचन
apakrānte tato yajñe saṃjñā na pratyabhāt surān | naṣṭasaṃjñeṣu deveṣu na prājāyata kiṃcana ||
Vaiśampāyana nói: Khi lễ tế ấy bỗng rút lui và ngưng lại, ánh sáng của tri giác không còn chiếu rạng nơi các thần. Và khi chư thiên đã mất ý thức, thì tuyệt nhiên không có gì có thể sinh khởi hay được họ nhận biết—cho thấy rằng khi trật tự thiêng liêng bị đứt đoạn, ngay cả quyền năng thần thánh cũng trở nên bất động.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that yajña (sacred, ordered action) sustains clarity and functioning even at the divine level; when ritual order collapses or withdraws, awareness and effective agency also collapse, illustrating the ethical idea that dharma-maintaining acts uphold the world’s intelligibility and stability.
The narrator states that once the sacrifice ceased/withdrew, the gods’ consciousness no longer manifested; with their awareness lost, nothing could be perceived or occur for them—depicting a moment of ritual breakdown and its immediate cosmic effect.