Shloka 5
मौसलोत्पत्तिः — The Birth of the Musala and the Sages’ Pronouncement
विवृद्धमूषिका रथ्या विभिन्नमणिकास्तथा । केशा नखाश्न सुप्तानामद्यन्ते मूषिकैनिशि,चूहे इतने बढ़ गये थे कि वे सड़कोंपर छाये रहते थे। मिट्टीके बरतनोंमें छेद कर देते थे तथा रातमें सोये हुए मनुष्योंके केश और नख कुतरकर खा जाया करते थे
vivṛddha-mūṣikā rathyā vibhinnamaṇikās tathā | keśā nakhāś ca suptānām adyante mūṣikair niśi ||
Vaiśampāyana nói: Chuột sinh sôi quá mức, tràn ngập cả đường phố. Chúng gặm thủng các đồ gốm đất, và ban đêm còn nhai nuốt cả tóc và móng tay của người đang ngủ. Cảnh tượng ấy báo hiệu một sự rối loạn xã hội và đạo lý nghiêm trọng—một điềm suy đồi về an toàn và vệ sinh, phản chiếu sự sụp đổ của trật tự chính đáng sau đại chiến.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses a disturbing public calamity—vermin overrunning human spaces—to indicate the breakdown of order and protection in society. Ethically, it suggests that when collective dharma weakens, even basic security and cleanliness collapse, and nature itself appears hostile.
Vaiśampāyana describes ominous conditions: mice have multiplied, infest the streets, pierce earthen pots, and at night gnaw the hair and nails of sleeping people. It functions as a portent of worsening times and impending catastrophe in the Mausala Parva narrative.